Аймгийн Нийгмийн даатгалын газрын даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч Д.Нармандахтай ярилцлаа. 

-Ирэх сарын 1-нээс олон давхаргат тэтгэврийн тогтолцооны эрх зүйн орчин  хэрэгжиж эхэлнэ.  Хууль хэрэгжиж эхэлснээр иргэдийн амьдралд ямар бодит өөрчлөлт гарах вэ? 
-Нийгмийн даатгалын тухай багц хуулийн  нэмэлт өөрчлөлт  өнгөрсөн долдугаар сард УИХ-ын чуулганаар батлагдсан. Хууль батлагдсанаар Монгол Улсад анх удаа олон давхаргат тэтгэврийн тогтолцооны эрх зүйн орчин бүрдсэн.

Даатгуулагч санхүүгийн олон эх үүсвэрээс тэтгэвэр авах боломж олгосныг олон давхаргат тэтгэврийн тогтолцоо гэж нэрлээд байгаа юм. 

Энэ хүрээнд ирэх сарын 1-нээс эхлэн Нийгмийн даатгалын сангаас болон Цэргийн албан хаагчийн тэтгэвэр тэтгэмжийн тухай хуулиар тэтгэвэр авч байгаа 55 нас хүрсэн эмэгтэй, 60 нас хүрсэн эрэгтэй бүх ахмад настанд  суурь тэтгэвэр олгоно.  Манай аймгийн 15088 тэтгэвэр авагчдад 3,3 тэрбум төгрөгийн суурь тэтгэвэр олгохоор тооцоолон арилжааны банкуудад илгээгдээд байна. Бэлтгэл бүрэн хангагдсан.

 -Суурь тэтгэврийн нэмэгдэл хүн бүрд харилцан адилгүй байх уу?
-Тийм. Суурь тэтгэврийн хэмжээ тэтгэвэр авагч бүрд ижил байхгүй. Тухайн иргэний нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн хугацаа болон одоо авч буй тэтгэврийн хэмжээнээс хамааран харилцан адилгүй тооцогдоно. Суурь тэтгэврийн үндсэн дүнг 100,000 төгрөг, суурь тэтгэврийн нэмэгдлийн хэмжээг тооцоход баримтлах тогтмол дүнг 40,000 төгрөг, нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн жил тутамд тооцох дүнг 5,000 төгрөг байхаар Засгийн газраас  тус тус тогтоосон. Эдгээр үзүүлэлт болон хуульд заасан тооцооллын томьёог үндэслэн суурь тэтгэврийн хэмжээ  100,000-300,000 төгрөгийн хооронд ялгаатай байна.  Жишээлбэл, 35 жил улсад хөдөлмөр эрхэлсэн хүн 1 сая 800 мянган төгрөгийн тэтгэвэр авдаг байлаа гэж бодоход 225 мянган төгрөг буюу 2,025,000 төгрөг болж нэмэгдэнэ.

 Ахмад настны орлогыг нэмэгдүүлж, нийгмийн баталгааг нь сайжруулах зорилгоор улсын төсвөөс 100 хувь сар бүр олгоно. 

-Санхүүжилтийн эх үүсвэр нь өөр учраас Нийгийн даатгалын сангаас ордог тэтгэврээс тусдаа орно гэсэн үг үү? 

-Яг тийм. Суурь тэтгэврийн эх үүсвэр улсын төсвөөс санхүүжигдэж байгаа учраас гүйлгээ нь тухайн өдөртөө тэтгэвэр авдаг данс руу нь  тусдаа орно. 

-Олон эх үүсвэрт тэтгэврийн тогтолцоо хэрэгжсэнээр ирээдүйд тэтгэвэр тогтоолгох иргэдэд ямар давуу тал бий болж байна вэ? 

-Олон эх үүсвэрт тэтгэврийн тогтолцооны эрх зүйн орчин бүрдсэнээр иргэд ирээдүйд гурван эх үүсвэрээс бүрдэх тэтгэврийн орлого авах боломжтой болж байна. Үүнд улсын төсвөөс олгох суурь тэтгэвэр, тэтгэврийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, мөн даатгуулагчийн өөрийн хуримтлалд үндэслэн олгох хуримтлалын тэтгэвэр багтаж байна.
Тухайлбал, даатгуулагч өөрийн хүсэлтээр төлж буй тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийнхээ 1 хувийг тэтгэврийн мөнгөн хуримтлал болгон бүрдүүлэх боломжтой болсон. Энэхүү хуримтлал нь улсын төсвөөс олгох урамшуулал болон хөрөнгө оруулалтын өгөөжөөр нэмэгдэх боломжтой.

Ирэх оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хууль хэрэгжиж эхэлснээр хуримтлал үүсгэх хүсэлтээ  нийгмийн даатгалын байгууллагад цахимаар болон биечлэн гаргана.

Тухайн жилийн тэтгэврийн мөнгөн хуримтлалын 50 хувьтай тэнцэх хэмжээний урамшууллыг жилд нэг удаа улсын төсвөөс олгоно. Улсын төсвөөс энэхүү хуримтлалыг дэмжих хугацаа 120 сар байна.

Ингэснээр даатгуулагч зөвхөн нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврээс хамааралгүйгээр өөрийн нэр дээр хуримтлал үүсгэж, ирээдүйд нэмэлт тэтгэврийн орлого авах боломж бүрдсэн. Энэ зохицуулалт одоо ажил хөдөлмөр эрхэлж, нийгмийн даатгалын шимтгэл идэвхтэй төлж буй иргэдэд маш ач холбогдолтой зохицуулалт юм. 

-Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй “Чөлөөлье” санаачилгын хүрээнд нийгмийн даатгалын салбарт хэрэгжих гол шинэчлэлүүд нь юу байх  вэ.  Иргэд, бизнес эрхлэгчдэд  бий болохбодит боломж нь юу байна вэ? 

-Нийгмийн даатгалд албан журмаар болон сайн дураар даатгуулж байгаагүй Монгол Улсын иргэн анх удаа сайн дурын даатгалд 2027.01.01 ний өдрөөс хойш хамрагдвал тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн 50 хувийг чөлөөлнө. Энэ иргэдэд эдийн засгийн хувьд дэмжлэг үзүүлж байгаа гол заалт юм.  
Мөн сүүлийн 5 жилийн хугацаанд тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байгаа бичил бизнес эрхлэгчдийг дэмжих зорилгоор ажил олгогчийн төлөх нийгмийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээг чөлөөлнө. Үүнд сүүлийн 5 жилийн хугацаанд бизнесээ бойжуулан үйл ажиллагаа явуулж байгаа 5 хүртэлх ажилтантай аж ахуйн нэгж байгууллага хамрагдана. Таван ажилтантай байлаа гэхэд  гурван ажилтных нь ажил олгогчийн төлөх шимтгэлийг, дөрвөн ажилтантай бол хоёр ажилтных нь,  хоёр болон гурван ажилтантай бол нэг ажилтных нь ажил олгогчийн төлөх хувь шимтгэлийг чөлөөлнө. Энэ нь ажил олгогч нарт бизнесээ хөгжүүлэх, бойжуулах боломжийг дэмжсэн шийдэл юм. Шимтгэлээс чөлөөлөгдөх хүсэлтээ ажил олгогч харьяа Нийгмийн даатгалын байгууллагад гаргана. 

Мөн хуульд ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа оюутан, суралцагчдад зориулсан чухал зохицуулалт орсон нь мэргэжлийн болон техникийн боловсрол, дээд боловсролын тодорхой хөтөлбөрт суралцаж байгаа 15–24 насны оюутан, суралцагч ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа бол өөрийн хүсэлтээр нийгмийн даатгалын шимтгэлээс чөлөөлөгдөх боломжтой. 
Өөрөөр хэлбэл, оюутнуудыг суралцах хугацаандаа цагийн болон бусад хэлбэрээр ажиллахад нийгмийн даатгалын шимтгэлийн ачааллыг бууруулах, төгссөний дараа шимтгэлээ нөхөн төлөх боломжыг олгосон.

Оюутан залуус орлого нь тогтмол бус байх хугацаа буюу 15-24 насандаа төлөөгүй сайн дурын даатгалын шимтгэлээ нийгмийн даатгалын байгууллагатай хугацааны эхэнд гэрээ байгуулсны үндсэн дээр 24-26 насандаа нөхөн төлөх боломж хуулийн өөрчлөлтөөр бий болсон

-Хуулиар сайн дурын даатгуудагчдын тоо нэмэг боломжийг бүрдүүлсэн байна?

-Тэгэлгүй яахав. Аймгийн хэмжээнд 3900 гаруй иргэн сайн дурын даатгалд хамрагдаж байна. Ажил олгогч  1455 ААНБ байна. Хуулийн хүрээнд сайн дурын даатгуулагч иргэдийн тоог 6000 хүргэх боломжтой гэж харж байгаа.  Энд нэг зүйлийг хэлэхэд ажил олгогч нийгмийн даатгалын шимтгэлээ хуулийн хугацаанд төлөөгүйн улмаар тухайн байгууллагын ажилтан тэтгэвэр, тэтгэмж авах эрх үүсэхгүй эрсдэл үүсдэг учраас нийгмийн хариуцлагын хүрээнд өр үүсгэхгүй байх нь зүйтэй. 
Нийгмийн даатгалын сангийн орлогын төлөвлөгөөг сар бүр жигд хангаж 1-10 дугаар сарын байдлаар 187.1 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлж, 102.9 хувийн биелэлттэй байна. Нийгмийн хариуцлагатай ажил олгогч, даатгуулагч нартаа талархал илэрхийлье. 

Мэдээллийн төв