МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН АЛБАНЫ ЗӨВЛӨЛИЙН ДАРГА ДОКТОР, ПРОФЕССОР Б.ЦОГООГИЙН ТӨРИЙН АЛБАНЫ УДИРДАХ АЖИЛТНЫ УЛСЫН ЗӨВЛӨГӨӨН ДЭЭР ТАВЬСАН ИЛТГЭЛ

 Та бүхэнд энэ өдрийн мэндийг дэвшүүлье.

 

Энэ танхимд Монгол улсын 330 сум, тосгон, 22 аймаг, төрийн захиргааны төв байгууллага, бүх яам, агентлаг, Улаанбаатар хотын 9 дүүрэг болон нутгийн захиргааны  байгууллагын намын харьяалалгүй 800 гаруй төрийн жинхэнэ албан хаагчид хуран цуглараад байна. Мөн гадаадын улс орны 15 төлөөлөгчид хүрэлцэн ирсэн байна. Хэвлэл мэдээллийн  байгууллагын 60 гаруй төлөөлөл оролцож байна.

Энэхүү зөвлөлгөөн нь нэг талаас Монгол улсын төрийн албаны талаар  олон нийтийн дунд таагүй сэтгэгдэл төрсөн, төрийн албанд иргэдийн итгэх итгэл буурсан, төрийн албыг цаашид хэрхэн өөрчлөх талаар бодитой шийдвэр, шийдэл хүлээсэн хүлээлт нийгэм, иргэдийн дунд үүссэ,  нөгөө  талаас Монгол улсын төрийн албанд эрх зүйн шинэчлэлт хийгдэж, хөгжлийн цоо шинэ үе шат эхлэх гэж байгаа цаг мөчид болж байгаагаараа  онцлогтой.

 

Бид өнөөдрийн энэ зөвлөлгөөн дээр 2019 оны 1-р сарын 1-ны өдрөөс эхлэн мөрдөж эхлэх Төрийн албаны тухай хуулийн хэрэгжилтийг хэрхэн хангаж ажиллах, юунд онцгойлон анхаарах талаар  хөндөж ярих юм. Төрийн албаны шинэ хуулийг хэрэгжүүлэхэд анхаарах асуудал ярихын өмнө Монгол Улсын Төрийн албаны хөгжил,  шинэчлэлийн талаар хэдэн үг хэлэх нь зүйтэй гэж үзэж байна.

 

1995 онд Төрийн албаны хууль мөрдөгдөж эхэлснээс Монгол улсын төрийн албаны шинэтгэл тасралтгүй явагдсаар байгаа гэдгийг онцгойлон хэлж байна. Энэхүү хуулийг хэрэгжүүлэх хугацаанд буюу өнгөрсөн 23 жилд монгол улсын төрийн байгууллагын шинэ тогтолцоог бүрдүүлэхээс эхлээд төрийн албыг улс төрийн ангид байлгаж, төрийн албыг мэргэшсэн албан хаагчаар бүрдүүлж, тогтвортой ажиллуулах зорилгоор төрийн албаны тухай хуулинд 2000, 2002, 2008 онуудад хэд хэдэн чухал  өөрчлөлт хийсэн. Тухайлбал, төрийн алба улс төрөөс ангид байна, төрийн улс төрийн албан хаагчаас бусад төрийн албан хаагчид намын харьяалалгүй байна, төрийн албан хаагчийг хууль зүйн үндэслэлгүйгээр ажлаас халж, чөлөөлөхийг хориглоно гэх мэт чихэнд чимэгтэй олон сайхан заалтуудыг  оруулж өгсөн. Гэтэл эдгээр заалтууд нь амьдрал дээр хэрэгжиж  хүсэж хүлээсэн үр дүн гараагүй.

Үр дүн гараагүй гол шалтгаан нь дээр дурдсан гол гол өөрчлөлтүүдийг амьдрал, практик дээр хэрэгжүүлэх тогтолцоог зохицуулаагүй, оролцогч талууд хуулийн зүйл заалтыг хэрэгжүүлээгүй тохиолдолд үр дүнтэй нөлөөлөх нөлөөллийн механизм, хөшүүргийг эрх зүйн орчинд бүрдүүлж, баталгаажуулж өгөөгүйтэй холбоотой юм.

Ийм учраас төрийн албаны томилгоонд улс төрчдийн зүгээс оролцох оролцоо, нөлөөлөл буурахгүй, төрийн албан тушаалтанд дарамт шахалт үзүүлэх, төрийн албан хаагчдыг үндэслэлгүй халах, чөлөөлөх, сонгон шалгаруулалтад ороогүй, төрийн албаны шаардлага хангахгүй иргэдийг төрийн албан тушаалд томилох  нөхцөл боломж,  бүрдсэн байна. Үүнээс улбаалан УИХ-ын ээлжит сонгууль болгоны дараа  төрийн алба сэгсрэгдэж, засгийн газар шинэчлэн байгуулагдах бүрд бүтцийн өөрчлөлт нэрээр төрийн албан хаагчдыг олноор нь халж, сольж, айдас хүйдэст оруулдаг болсоор олон жил болж байна.

Зөвхөн сүүлийн 6 жилийн хугацаанд засгийн газар 4 удаа өөрчлөгдөж Засгийн газрын амьдралын цикл нь 1.5-хан жил болж богинослоо. Засгийн газрын бүтэц бүрэлдэхүүн өөрчлөгдөж төрийн албан хаагчдыг айдас хүйдэст автуудлаг хугацааны давтамж 2010 онтой харьцуулахад  3 дахин богиноссон байна. Үүнийг аль нэгэн нам, улс төрийн хүчинтэй холбож үзэх шаардлагагүй. Бүх улс төрийн нам, хүчин бүгдээрээ адилхан гэдгийг. Үүнийг төрийн албан хаагчийн бүрэлдэхүүн, хөдөлгөөний сүүлийн 10 гаруй жилийн статистик мэдээ тодорхой харуулдаг.

 

Төрийн албаны нөхцөл байдал, төрийн албан хаагчийн бүтэц, бүрэлдэхүүн, хөдөлгөөний  талаар Төрийн албаны зөвлөл нь дүгнэлт гаргаж, жил бүр УИХ-д тайлагнаж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, УИХ, Засгийн газарт уламжилсаар ирсэн билээ.

Тухайлбал, Төрийн албаны зөвлөл 2014 оны тайландаа "төрийн албан хаагчдыг бүтцийн өөрчлөлт нэрээр  олноор нь халж сэлгэдэг байдал нь  Монгол улсын төрийн залгамж чанар, төрийн удирдлагыг бэхжүүлэх тухай дотоод аюулгүй байдлын үндсийг сулруулж Үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлж болзошгүй боллоо" гэсэн ноцтой дүгнэлт хийж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, УИХ, Засгийн газарт албан ёсоор танилцуулсан юм. Энэхүү дүгнэлт гарснаар, улс төрчид, улс төрийн хүчин болон шийдвэр гаргах түвшний  удирдах албан тушаалтан нарт хүчтэй цохилт болж уг асуудалд анхаарлаа хандуулан,  идэвх санаачилга гарган  ажиллахаас өөр аргагүй болсныг мэдрүүлсэн гэж хэлж болно.                                     

Үүний тод жишээ бол, ТАЗ энэхүү дүгнэлтийг гаргаснаас хойш хүрэхгүй шахам жилийн дотор төрийн албаны шинэчлэлтэй холбоотой 6хуулийн төсөл боловсруулагдсан явдал юм. Тэдгээрийн  3 нь УИХ-д өргөн баригдаж, 3 нь өргөн баригдаагүй юм.

 

Төрийн албыг бэхжүүлэх, төрийн албан хаагчдыг тотвортой ажиллуулах, чадавхижуулах, тэдний эрх ашгийг хамгаалах чиглэлээр төрийн албан хаагчид, эрдэмтэн судлаачид судалгаа хийж олон тооны бүтээл хэвлүүлж санал, дүгнэлт гаргаж байсныг бас хэлэх нь зүйтэй. Эдгээр судалгаагаар  төрийн албанд үүссэн энэхүү нөхцөл байдлыг зөвхөн эрх зүйн шинэчлэлт хийх замаар шийдвэрлэх арга замыг сануулж байжээ. 2016 оны 12 дугаар сард төрийн албаны шинэчлэлийн асуудлаар Төрийн ордонд  Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, Төрийн албаны зөвлөлийн хамтран зохион байгуулсан зөвлөлгөөн дээр Төрийн албаны зөвлөл нь төрийн албанд үүсээд байгаа нөхцөл байдлын талаар 13чиглэлээр дүгнэлт гаргаж, маш тодорхой саналыг дэвшүүлсэн байдаг. Мөн төрийн албан хаагчдын бүрэлдэхүүн, хөдөлгөөн дэлгэрэнгүй статистик мэдээг ч энд тоочиж ярьсангүй. Дээр дурдсан тайлан, судалгаагаар гарсан дүгнэлт, зөвлөмж, шийдэл, гарц, арга замууд мөн дээр дурдсан 6 хуулийн төсөлд тусгаж байсан үзэл санаа, концепциуд нь   2017 оны 12 дугаар сард батлагдаж, 2019 оны 1-р сараас хэрэгжих хуулинд тусгалаа олсон тул энэхүү шинэ хууль нь хэрэгжих бүрэн боломжтой, гүнзгий агуулга, мөн чанар, ач холбогдолтой хууль болсон гэж хэлж болно.

 

Ийм учраас бид Монгол улсын төрийн албаны хөгжлийн түүхэнд шинэ үе эхэлж байна гэж томъёолж байгаа юм.

Энэ хуулийг амьдрал практикт үр дүнтэй, тууштэй хэрэгжүүлэх түүхэн үүрэг энэ танхимд сууж байгаа Та бид нарт ногдож байна гэдгийг юуны өмнө хэлэх зүйтэй.

Өнөөдрийн энэхүү зөвлөгөөний гол зорилго бол УИХ-ийн гишүүн Д.Тогтохсүрэн нарын 12 гишүүн санаачлан боловсруулж, 2017 оны 12 дугаар сард УИХ-аар батлуулсан Төрийн албаны тухай /Шинэчилсэн найруулга/  хуулийг амьдрал практикт амжилттай хэргжүүлэхийн тулд ямар арга хэмжээ авах,  юунд анхаарах естой вэ гэдгийг хэлэлцэж, та бүхний санаа бодлыг сонсож хуулийг дагаж гарах дурэм, заавар, журмуудад тусгах явдал юм. Энэ хууль 2019 оны 1 дүгээр сараас мөрдөгдөж эхлэх бөгөөд одоо үндсэндээ 3-хан  сарын хугацаа үлдээд байна.

Энэ зааланд шинэ хуулийг гардан хэрэгжүүлэх үүрэг, хариуцлага хүлээх төрийн албан хаагчид ирсэн байгаа.  Иймээс зөвлөгөөндөө идэвхтэй оролцож, санал бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж, хуулийг амжилттай хэрэгжүүлэх нөхцөл байдлыг эрх зүйн орчинд бий болгоход хувь оруулахыг Та бүхнээс хүсэж байна.

 

Энэ хууль 7 хэсэг 23 бүлэг, 77 зүйлтэй. Өмнөх хуультай харьцуулахад олон чухал асуудлыг тусгайлсан хэсэг, бүлэг болгож оруулсанаас гадна, хэрэгжүүлэх механизм, хөшүүргийг нарийвчлан зааж өгсөнд энэхүү хуулийн бас нэг онцлог оршиж байгаа юм.

Хуулийг хэрэгжүүлэхэд 46 дүрэм, журам боловсруулагдаж, батлагдан гарах учиртай. Эдгээр дүрэм, журмаас 9-ыг нь УИХ, 3-ыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч бусдыг нь  Засгийн газар, Төрийн албаны зөвлөл дангаараа болон хамтран батална. Эдгээр дүрэм, журмыг хуулийн үзэл баримтлал, практик шаардлагад нийцүүлэн боловсруулж гаргах нь хуулийн зорилтыг болон  төрийн албаны шинэтгэлийн эрхэм зорилгыг хангахад  чухал ач холбогдолтой гэдэг нь ойлгомжтой. Энэ дүрэм журмуудыг боловсруулахад  УИХ,  ЗГХЭГ, ТАЗ, яам, агентлаг, нутгийн захиргааны байгууллагууд оролцож байгааг хэлэх нь зүйтэй. 

 

Хуулийн дагуу боловсруулан баталж дагаж мөрдөх журмыг багцлан дурдвал:

  1. Төрийн албаны стандарт, төрийн албаны ангилал, зэрэглэл, ажлын байранд тавигдах шаарддлагатай холбоотой - 9 журам
  2. Төрийн жинхэнэ албан сонгон шалгаруулалт, томилгоо, төрийн албаны шалгалт, ажлын гүйцэтгэл, үр дүн, төрийн албан хаагчийн хувийн хэрэг, бүртгэл, мэргэшүүлэх сургалттай холбоотой -12 журам
  3. Төрийн жинхэнэ албан хаагчийн нийтлэг үүрэг, тангараг, ёс зүйн хэм хэмжээг зохицуулсан - 2 журам
  4. Төрийн албаны томилох эрх бүхий этгээд болон төрийн албан хаагч,төрийн албанд нэр дэвшигчийн хооронд гарсан төрийн албаны хүний нөөцийн удирдлага, мэргэшлийн шалгалттай холбогдох маргаан хүлээн авах, хянан шийдвэрлэхтэй холбоотой - 1 журам
  5. Төрийн албан хаагчийн цалин хөлс, шагнал урамшуулал, нөхөх төлбөр, нийгмийн баталгаатай холбоотой - 16 журам
  6. Төрийн байгууллагын бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхтэй холбоотой - 6 журам тус тус гарна.

Юуны өмнө эдгээр журмуудыг хуулийн үзэл баримтлал, агуулгад нийцүүлэн хоорондоо нарийн уялдаатай, зөрчилгүй, бие биенээ нөхөж байхаар чанарын өндөр түвшинд боловсруулж гаргах шаардлагатай.

 

Хуулийн хэрэгжилтийг хангахад чиглэгдсэн зарим асуудлыг дараах чиглэлүүдээр товчхон ярья.

 

Нэгдүгээрт:  Төрийн албаны стандартын талаар: 

Одоо мөрдөж байгаа хуулинд стандартын удирдлагаар хангаж ажиллах тухай ойлголт байгаа бөгөөд стандарт гэдэг үгийг төрийн албаны тухай хуулийг хэрэгжүүлэхэд мөрдөж буй бүхий л дүрэм журмыг багцаар нь стандартын баримт бичиг гэж ойлгож хэрэглэж ирсэн. Шинэ хуулинд биеэ даасан хэсэг болж орсон бөгөөд бүлэг стандарт байхаар заасан

  • Төрийн байгууллагын стандарт (хаяг, адресаас эхлээд ажилтнуудын ажлын байрны нөхцөл шаардлага),
  • Төрийн албан хаагчийн бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхтэй холбоотой стандарт(ажлын байрны тодорхойлолт, тусгай шаардлага),
  • Төрийн үйлчилгээний үр ашиг, өгөөжийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн менежмент үнэлгээний шалгуур үзүүлэлт, шаардлагууд

Стандартчлал, техникийн зохицуулалт, тохирлын үнэлгээний итгэмжлэлийн тухай хуульд заасны дагуу төрийн албаны стандартыг тогтооно.

 

Хоёрдугаарт: Албан тушаалын тодорхойлолт (Ажлын байрны тодорхойлолт)-ын талаар:

Төрийн албаны ажлын үр дүн зөвхөн хүнээс л хамаарна. “Зөв хүнийг зөв албан тушаалд нь тавих”  нь энэ хуулийг хэрэгжүүлэх амин сүнс гэж ойлгох нь зүйтэй. Зөв хүнээ  сонгож авах үндэс нь албан тушаалын тодорхойлолт болно.

Албан тушаалын тодорхойлолтыг албан тушаалын ангиллаар нь ижилтгэн стандарчилна. Яамдын ТНБД, агентлагийн дарга, газрын дарга, бүтцийн нэгжийн дарга, Аймгийн ЗД тамгын газрын дарга нарт жишээ нь  яг адилхан нийтлэг шаардлага тавигдахаар журамлана.

Ажлын байранд тавигдах шаардлагыг зөвхөн ажлын байрны шинжилгээнд үндэслэн боловсруулах естой. Энд нэгэн зүйлийг хэлэхгүй байж болохгүй байна. Уг нь ажлын байрны шинжилгээний өмнө төрийн байгууллагын чиг үүргийн системчилсэн шинжилгээ хийж засгийн газрын бүтцийн зохимжтой хувилбарыг боловсруулах естой юм. Гэвч энэ нь ихээхэн хүч хөдөлмөр, цаг хугацаа, хөрөнгө шаардсан асуудал бөгөөд Монгол Улсад ер нь хийгдэж байгаагүй юм. Иймд шинэ хуулийг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд одоо байгаа Засгийн газрын бүтцэд нийцүүлэн, ажлын байрны шинжилгээ хийх болно.  Ирээдүйд энэ ажлыг зайлшгүй хийх шаардлагатай.    

Төрийн байгуулал, засаглалыг хуваарилах зарчмын дагуу төрийн байгууллагуудын ажлын байрны шинжилгээг бодитой хийж, бүтэц үйл ажиллагааных нь хүрээг тодорхойлж, үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхэд ямар эрэмбийн, хэдэн албан хаагчаар уг үйл ажиллагааг гүйцэтгэх боломжтойг тодорхойлж  ажлын байранд тавигдах  тусгай шаардлага, ажлын  байрны тодорхойлолт боловсруулна.

Ажлын байранд тавих шаардлагыг ганцхан удаа боловсруулж тухайн албан тушаалтныг томилдог суъект бүхэн дагаж мөрдөнө. Зөвхөн ажлын байрны чиг үүрэг өөрчлөгдсөн тохиолдолд л өөрчилнө. Хүнд тааруулж, ажлын байрны тодорхойлолтоо өөрчилдөг завхарлыг үүгээр зогсоно.

 

Гуравдугаарт: Төрийн албаны шалгалт, сонгон шалгаруулалтын талаар:

  • Төрийн албанд анх орох иргэний шалгалт
  • Ажлын байрны сонгон шалгаруулалт гэсэн 2 төрлийн шалгалт авна.

Төрийн албанд зөвхөн сонгон шалгаруулалтаар орно. Ажлын байранд тавигдах шаардлага хангасан хүнийг сонгон шалгаруулж томилно.  Ажлын байр болгонд тус тусад нь сонгон шалгаруулалт явуулах бөгөөд шатлан дэвшүүлэх журмыг баримталж, төрийн жинхэнэ албаны ангиллын ахлах түшмэлээс тэргүүн түшмэл хүртэлх ангилалд тусгай шаардлага тавигдана. Албан тушаалын сул орон тоо гарсан тохиолдолд шатлан дэвших зарчмын дагуу томилох эрх бүхий этгээд тухайн байгууллагаас болон нөөцөд байгаа иргэдээс нөхнө. 

Үүнтэй уялдуулан сонгон шалгаруулалтын асуулгын агуулга болон бүтцийг бүхэлд нь өөрчилнө. Сонгон шалгаруулалтыг хүнээс хамааралгүй явуулдаг өнөөгийн технологи, системийг улам боловсронгуй болгож цахимаар бүртгэдэг болно.

Төрийн албаны шалгалт авахад аль болох хүний оролцоо бага байх шаардлага тавьж байгаа ч тухайн шалгуулагч нь албан тушаал хашихад ур чадвар, мэргэжил, мэдлэг боловсрол, зан үйл нь тохирох эсэхийг ярилцлага, бодлого /кейс өгч шийдвэр гаргуулах/ бодох, зарим тохиолдолд хэд хэдэн эх сурвалжаас тодорхойлолт гаргуулж, хувийн зан байдал, шинж чанарыг тодорхойлуулах зэрэг шалгууруудыг өөрчилж, шалгалтын арга аргачлалыг шинэчлэх болно.

 

Олон улсын сайн туршлагад тулгуурлан сэтгэл зүйн сорил авдаг систем, тогтолцоог  бүрдүүлэхийн авдаг болно.

Түүнээс гадна сонгон шалгаруулалтаар хамгийн өндөр оноо авч нэр дэвшсэн нэр дэвшигчээс томилох эрх бүхий субъект  нь нэг удаа татгалзах эрхтэй бөгөөд энэ тохиолдолд ТАЗ өөр хүнийг зохих журмын дагуу санал болгоно гэж хуульчилсан тул хуульд заасан үндэслэл гэдгийг нотлох шаардлага, нөхцөл бий болно. Энэ үндэслэлээ нотлох хугацаа нь хуулийн хүрээнд одоогийн практикаар авч үзвэл бараг бүтэн нэг жилийн хугацаа шаардаж мэдэх тул хугацааны хяналтад оруулах боломжийг судалж зохицуулалт хийнэ.

 

Төрийн албанд анх орох иргэний шалгалтыг улсын хэмжээнд нэгдсэн зохион байгуулалттайгаар жил 1 юм уу 2-хон удаа л авдаг болно. Иймд зааланд сууж байгаа  нэн ялангуяа орон нутгаас хүрэлцэн ирсэн удирдах албан тушаалтан Та бүхэн энэхүү ажлын бэлтгэлийг технологийн, системийн, зохион байгуулалтын түвшинд сайн бэлтгэх шаардлагатай болно. Нөгөө талаас шалгалт хоорондын зай уртсаж байгаа тул хүн хохироохгүйн тул шалгалт өгөх иргэдийг бүрэн хамруулах  шаардлагатай болно. Хүн хохироож үл болно.

 

Дөрөвдүгээрт: Төрийн жинхэнэ албан хаагчийн албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчийн талаар:

Өнөөдөр хамгийн их асуудал дагуулж, хүндрэл учруулж байгаа асуудлын нэг бол түр орлон гүйцэтгэгчийн асуудал гэдгийг бид мэднэ.

Төрийн албанд сул орон тоо гарна. Гарсан сул орон тоог зөвхөн дотроосоо тэнд ажиллаж байгаа хүнээс нөхнө. Энэ заалт одоогийн хуулинд байгаа ч мөрдөгдөхгүй байгаа. Үүний гол шалтгаан нь сул орон тоо гарсныг мэдээлж ил болгох, түр орлон гүйцэтгэгч томилох, тодорхой хугацаанд нөхөх зэрэг асуудлыг хугацааны ямар ч  хяналтад оруулаагүй байсантай холбоотой. Шинэ хуулинд  14 хоногт  багтаан түр орлон гүйцэтгэгч томилно гэснээс өөр хугацааны хязгаарлалт хийж өгөөгүй. Иймд шинээр гарах журманд зарлан мэдээлэх, сонгон шалгаруулалт явуулах, нэр дэвшүүлэх зэрэг асуудлын бодит хугацааг тооцоолон хугацааны хяналтад оруулсан заалтуудыг заавал оруулж өгнө. Бидний тооцоолж байгаагаар цаад зах нь 80 хоногт багтаан, түр орлон гүйцэтгэгчийг асуудлыг шийдэж дууссан байх боломжой. Үүнийг мөн журамлана.

Үүнээс гадна түр орлон гүйцэгчийн үүрэг гүйцэтгэж байгаа удирдах албан тушаалтны зарим бүрэн эрхийг хязгаарлах боломжийг зохицуулан журамлана.

 

Тавдугаарт:  Албан тушаалын  ангилал, зэрэглэлин  талаар:

Албан тушаалын ангиллыг ажлын байрны шинжилгээнд тулгуурлан тогтоох бөгөөд ангилал хоорондын төрийн албан тушаалын  эрэмбийг тогтоож түүнд суурилан  тухайн албан тушаалыг эрхлэх албан хаагчид тавигдах ур чадварын ялгааг тодорхой гаргаж зааглаж өгөх болно.

Шатлан дэвших үзэл санаанд тулгуурлан ангилал доторхи зэрэглэлийг системчлэн тогтооно. Өнөөдөр хүчин төгөлдөр мөрдөж байгаа ангилал нь дотроо 2-3 зэрэглэлтэй, зэрэглэл бүрт албан тушаал зааж өгсөн байдаг тул шатлан дэвшихэд ангилал дотроо зэрэглэл ахиж шатлан дэвших шаардлага гарч байгааг тодорхой, ойлгомжтой болгож журамлана.

Төрийн албан тушаал хашсан хугацааг тусгай шаардлагын ангилал бүрт зааж өгөхөөс гадна доод ангиллын албан тушаалд ажилласан хугацаа, эзэмшсэн байх ёстой мэдлэг, ур чадвар, хуримтлуулсан туршлага зэрэг шалгууруудыг тавина.  Ангилал зэрэглэл ахих тусам тухайн албан тушаал эрхлэх хүний боловсрол, мэдлэг, туршлага, ур чадвар, ёс зүйн хэм хэмжээ сахих, биеэ авч явах байдал нь бусдад хүлээн зөвшөөрөгдөхүйц хэмжээнд  байж дээд ангиллын  албан тушаал хаших эрх нь нээгдэнэ.

Төрийн албаны стандарт, ангилал, зэрэглэл тогтоохдоо гүйцэтгэх эрх мэдэл, шүүх эрх мэдлийн байгууллагын эрх мэдэл хуваарилах зарчмыг баримталсан, төрийн байгууллагын тогтолцоо, бүтцэд нь үндэслэн хийсэн шинжилгээнд тулгуурлаж төрийн байгууллагын нэгдмэл байдлыг хангаж боломжийг бүрдүүлнэ. Төрийн жинхэнэ албан тушаал /карьер/-ын нэршлийг оновчтой болгож, /мэргэжилтэн, ахлах мэргэжилтэн, шинжээч, зөвлөх, нэгжийн дарга гэсэн/ ТӨ, ТЗ, ТТ, ТҮ ангиллын харьцуулалт хийж зэрэг зиндааг тогтооно.

 

Зургаадугаарт: Мэдээлийн нэгдсэн сан, системийн талаар:

Төрийн албан хаагчийн улсын нэгдсэн тоо бүртгэл гэсэн цоо шинэ бүлэг бий болсон. Энэ бүлэгт хуульчилсан заалтуудыг хэрэгжүүлэхийн тулд төрийн албан хаагчийн хувийн хэргийг шинэчлэн боловсрууж мэдээллийн шинэ бүтэц, агуулгатай ситем, сан бүрдүүлнэ. Мэдээллийн энэхүү системд тухайн албан хаагчийн хувийн мэдээллээс гадна төрийн албанд ажилласан байдал, хувь хүний зан үйлийн байдал, тодорхойлолт, холбогдох шийдвэрүүд гээд бүх мэдээлэл агуулагдах тул тодорхой үзүүлэлтээр улсын хэмжээнд тогтоосон стандартыг заавал баримтласан байх  шаардлага тавина. Төрийн захиргааны бусад байгууллагын мэдээллийн сантай мэдээлэл солилцох боломжтой,  төрийн бусад байгууллагын хэрэгцээнд уг мэдээллийг ашиглах стандарт шаардлага хангасан архитектурын нэгдмэл  шийдэлд тулгуурласан, он-лайнаар мэдээлэл оруулах, хянаж засварлах, гаргах боломжтойгоор хийх болно. Мөн электрон киоскны зарчмаар лавлагаа гаргаж авах боломжийг  хангасан технологийн шийдлээр хийнэ.

 

Долоодугаарт: Төрийн албан хаагчийг мэргэшүүлэх, чадавхижуулах сургалтын талаар

Сургалтыг ажлын байрны болон мэргэшүүлэх тусгайлсан багц сургалтын системээр явуулна. Сургалтын хөтөлбөр, агуулгыг төрийн албаны ангилал зэрэглэл тус бүрээр боловсруулж, шат дараалсан хэлбэрээр сургахаар зохицуулна.  Сургалтын хөтөлбөр нь магадлан итгэмжлэгдсэн хөтөлбөр байна.

Төрийн албан тушаалд тавигдаг тусгай шаардлагад мэргэшүүлэх багц сургалтанд хамрагдаж төгссөн байх гэж заасан нь тухайн ангиллын мэргэшүүлэх багц сургалтанд урьдчилан хамрагдаж төгссөн байна гэж ойлгох бөгөөд төрийн албан хаагчдыг сургалтанд хамруулах хөтөлбөр нь карьерийн системд тохирсон шинэ мэдлэг олгохоос гадна  ур чадварыг  дээшлүүлэх зорилтыг агуулсан байна. 

Төрийн өндөр албан тушаалтан нар ажилд томилогдохоосоо өмнө заавал ес зүйн сургалтад хамрагдсан байхыг журмаар зохицуулах нь зүйтэй гэж үзэж байна. Төрийн байгууллагад ажиллаж байгаа  албан хаагчдын боловсрол, мэдлэг, ур чадвар харилцан адилгүй, олж авсан хүмүүжил, зан үйл, ёс суртахуунаас шалтгаалан,  байгууллагын соёл төлөвшилд нөлөөлж байгаа. Иймээс төрийн албан хаагчдыг хөгжлийн бодлого, түүний зорилтыг хэрэгжүүлэх чиглэлд мэргэшүүлэн бэлтгэхдээ хүний нөөцийн болон сургалтын  нэгдсэн  бодлого төлөвлөлт хийж, төрийн албан албан хаагчдыг мэргэшүүлэх сургалтанд хамруулж манлайлах болон  өрсөлдөх чадварыг байнга нэмэгдүүлэх чиглэл барьж сургалтыг зохион байгуулна.

 

Наймдугаарт: Маргаан хүлээн авч, шийдвэрлэх талаар:

Шинэ хуулиар (томилох эрх бүхий этгээд болон төрийн албан хаагч, уг албанд нэр дэвшигчийн хооронд албан тушаалд томилох,албан тушаал бууруулах, албан тушаалаас түр болон бүр чөлөөлөх, албан тушаалаас халах, төрийн албан хаагчид сахилгын шийтгэл ноогдуулах, ажлын үр дүн гүйцэтгэлийг үнэлэх, төрийн албаны ерөнхий болон тусгай шалгалтыг зохион байгуулах, төрийн захиргааны болон төрийн  үйлчилгээний байгууллагын төсвийн шууд захирагчийг сонгон шалгаруулах, холбогдох журмыг батлах гэсэн) 10 төрлийн асуудлаар гарсан гомдол, маргааныг хянан шийдвэрлэнэ.

Төрийн албаны салбар зөвлөлийн шийдвэрлэсэн асуудлаар төрийн албан хаагч эсвэл нэр дэвшигчийн гаргасан маргааныг ТАЗ хянаж буруу шийдвэрийг хүчингүй болгодог тогтолцоо хэвээр нь хэрэгжүүлнэ.

 

Харин салбар зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд  ажил олгогчид орсны улмаас ашиг сонирхлын зөрчилтэй шийдвэр гаргах магадлал байгаа тул салбар зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг өөрчлөх, зарим бүрэн эрхийг хязгаарлах хүртэл зохицуулалт хийнэ. ТАЗ нь эдгээр маргааныг шүүхийн өмнөх шатанд таслан зогсоож ажиллах нь хараат бус  байдлаа хадгалах, төрийн албыг бэхжүүлэх,  хууль бус шийдвэрээс төрийн жинхэнэ албан хаагчийг хамгаалах,  хуулийн хэрэгжилтийг  хянах зэрэг хуулиар хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэх хамгийн сайн механизм болсон гэдгийг тэмдэглэж байна.

    

Есдүгээрт: Төрийн жинхэнэ албан хаагчийн тангараг, ёс зүйн хэм хэмжээ, хариуцлагын талаар

Төрийн жинхэнэ албан хаагч төрийн албанд анх орохдоо заавал тангараг өргөдөг. Тангараг өөрөө маш гүнзгий агуулгатай. Иймээс  түүний мөн чанар, ач холбогдол, үнэ цэнэ, тангаргаасаа няцсанаас үүдэн гарах хариуцлага, үр дагаврыг оюун санаа, сэтгэл зүрхэнд нь  шингэтэл нь ойлгуулах бүхий л механизмыг олж хэрэгжүүлэхийг эрмэлзэнэ.

Тангараг өргөх ёслолыг журамласнаас харин яг хэдийд, хэзээ тангараг өргөхийг журамлаагүй байгаагаас төрийн албан хаагчийн ажилласан хугацаа, түүнийг үндэслэн, дэрэг дэв олгох асуудал тухайн томилох эрх бүхий этгээдээс хамаарч байгааг өөрчилнө. Шинэ хуулинд туршилтын хугацааг төрийн албанд ажилласан хугацаанд оруулан тооцох болсон. Иймд тангараг өргөх ёслолыг улсын хэмжээнд 2 удаа буюу төрийн далбааны өдрийг угтаж 7-р сард, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны өдөр буюу 12 дугаар сарын 29-ний өдрийг угтаж тус тус ёслуулан төрийн албан хаагчид тангараг өргөдөг болох нь төрийн албанд анх орох хүмүүст сэтгэл зүйн хувьд ихээхэн эерэг нөлөө үзүүлэх төдийгүй төрийн албаны өндөр босгыг давж төрд үнэнч зүтгэхээ ёс суртхууны хувьд ухамсарласан үйл явдал болно гэж үзэж байна.

Төрийн албан хаагчийн тангараг, ёс зүйн хэм хэмжээ, хариуцлага гурвыг  тус тусад авч үзэхээсээ илүү хамтатган харилцан хамааруулж хэм хэмжээг тогтоох зүйтэй юм.

 

Төрийн жинхэнэ албан хаагчийн хариуцлагын асуудлын маш нарийн тодорхой зааж өгсөн учраас энд дэлгэрүүлэх шаардлагагүй гэж үзэж байна.

 

Аравдугаарт: Ажлын үр дүнгийн үнэлгээний талаар:

Төрийн албан хаагчийг ажлын гүйцэтгэл, үр дүнгээс нь хамааруулан албан тушаалд шатлан дэвшүүлэх, цалин нэмэгдүүлэх,  урамшуулал олгох, хариуцлага хүлээлгэх зэрэг чухал шийдвэр гаргах үндэслэл болох тул заавал тухайн байгууллагын стратеги төлөвлөгөөнд тулгуурлан төлөвлөнө. Иймээс стратеги төлөвлөгөө боловсруулах, батлах, хэрэгжилтийг хангах шалгуур үзүүлэлтийг тогтоохдоо Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн тухай хууль, Монгол улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал 2030, ЗГ-ын хөтөлбөрт хийцүүлэн шалгуур үзүүлэлт тогтоож  хэмжиж болох, бодитоор үнэлж болохуйц үзүүлэлттэй,  хялбар аргачлалтай байхаар журамлана.

Одоогийн ажлын үнэлгээний аргачлалыг үндсээр өөрчилж ажлын байр тус бүрээр албан хаагчийн ажлыг үнэлэх, үнэлгээний ноогдох хувийг бодитой тооцох, бүтээлч, санаачилга, идэвхитэй ажилласан байдлыг харгалзахаас гадна чанарын үнэлгээг цөм болгон өөрчилнө. Төрийн байгуулллагын болон төрийн албан хаагчийн  үйл ажиллагааны болон ажлын гүйцэтгэлийг үнэлэхдээ хүний хүчин зүйлээс аль болох бага хамааралтай байхаар зохицуулна. Үүний тулд  цахим системд суурилсан үнэлгээний аргачлал боловсруулж нэвтрүүлнэ.

 

Арваннэгдүгээрт: Төрийн албан хаагчийн нийгмийн баталгааны талаар:

Нэг талаас төрийн жинхэнэ  албан хаагчид хуулиар хүлээсэн албан ажил, үүргээ биелүүлж, хоёргүй сэтгэлээр, шударга, сайн ажиллах үүрэгтэй, нөгөө талаас төрийн албан хаагчийн нийгмийн баталгааг хангах үүргээ төр, төрийн байгууллага биелүүлэх үүрэгтэй.   

2018 оны байдлаар төрийн албан хаагчийн сарын дундаж цалин 700.0 мянга орчим төгрөг байгаа бөгөөд хувийн хэвшлийн ажилчдын цалинтай харьцуулахад 20 хувиар доогуур байна. Төрийн албаны зөвлөл 2017 онд төрийн албан хаагчдын өр зээлийн түүвэр судалгаа хийсэн. Уг судалгаанд Монгол улсын нийт төрийн албан хаагчдын 44,5 хувь буюу 84660 албан хаагчид хамрагдсан бөгөөд судалгаанд хамрагдсан албан хаагчдын 79,2 хувь нь ямар нэгэн хэлбэрийн өр зээлтэй байна. Зөвхөн эдгээр албан хаагчдын өр зээлийн хэмжээ 1 их наяд 200 тэрбум орчим төгрөг байна. Судалгаанд хамрагдсан зээлтэй 1 төрийн албан хаагчид  дунджаар 15,5 сая төгрөгийн өр ноогдож байгааг анхаарахгүй байх аргагүй  байна.

 

Төрийн жинхэнэ албан хаагчдын  зарим эрх хязгаарлагдсан байдалд үндэслэн, тэдний нийгмийн баталгааг хангах,  нийгмийн баталгааны нэгдсэн хөтөлбөрийг боловсруулж  хэрэгжүүлэх шаардлага гарч байгааг тэмдэглэж байна.

 

Арван хоёрдугаарт:  Төрийн албаны төв байгууллагын талаар:

Төрийн албаны төв байгууллагын эрх хэмжээг нэмэгдүүлж хараат бус, бие даасан байдлыг нь хангахад чиглэгдсэн нарийвчилсан заалт оруулж өгсөн.        Төрийн албаны хуулийг хэрэгжүүлэхэд хөндлөнгөөс нөлөөлөхийг аливаа хэлбэрээр оролдох, хараат бус, бие даасан байдалд халдах оролдлого хийсэн субьектийг  ажил албан тушаалаас огцруулах, чөлөөлүүлэх санал гаргах эрхтэй болсон. Түүнд төрийн 3 өндөрлөг ч хамаарагдаж байгаа. Зөвлөлийн гишүүдийн томилгоо, бүтцийг өөрчилсөн. Бүрэн эрх нь нэмэгдэхийн хэрээр хүлээх хариуцлага нь өндөржсөнШинэ хуулийн зүйл заалт болон дагаж гарах журмуудыг ягштал биелүүлж, мөрдөж ажиллах нь төрийн албанд ажиллаж бүх хүмүүсийн үүрэг, эрхэм зорилго байх естой. Иймд  төрийн албан хаагч бүр  хуулийг чин шударгаар  мөрдөж, хэрэгжүүлэх хүсэл зоригтой байж,  хуулийн цоо шинэ орчинд, шинэ шаардлага, нөхцлөөр ажиллах болж байгааг харгалзан сэтгэл зүйн болон  сэтгэлгээний өөрчлөлтийг өөртөө  хийх нь хуулийг амжилттай хэрэгжүүлэх хамгийн гол нөхцөл байх болно гэдгийг зориуд тэмдэглэж байна.

Монгол улсын хөгжил дэвшилтэнд чухал үр нөлөө үзүүлэх тогтвортой засаглалыг бэхжүүлэх зорилтыг ханган биелүүхэд энэхүү хуулийг амжилттай хэрэгжүүлэх нь та  бидний хамтын хүчин чармайлтаас ихээхэн хамааралтай гэдгийг  дурдъя.

 

Та бүхэндээ ажлын амжилт хүсье.

                       

АНХААРАЛ ТАВЬСАНД БАЯРЛАЛАА

 

Сэтгэгдэл


Сэтгэгдэл

Мэдэгдэл. Энд сэтгэгдэл байхгүй!

Холбоотой мэдээлэл

2017-03-16 614
ТУС САЛБАР ЗӨВЛӨЛ 2016 ОНЫ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ҮР ДҮНГЭЭР ТЭРГҮҮЛЭН АЖИЛЛАЛАА.

Төрийн албаны тухай хууль тогтоомж, стандартын хэрэгжилт, Төрийн албаны зөвлөлийн шийдвэр, өгсөн үүрэг ...

2013-11-01 1167
АЙМАГ ДАХЬ ТӨРИЙН АЛБАНЫ ЗӨВЛӨЛИЙН САЛБАР ЗӨВЛӨЛ ХУРАЛДЛАА.

Аймаг дахь Төрийн албаны зөвлөлийн салбар зөвлөл 2013 оны 10 сарын 28-ны өдөр хуралдаж төрийн жинхэнэ ...

Ангилал

Сурталчилгаа

 

 

 

Веб статистик

Таны IP хаяг: 35.175.113.29
2017-11-30-ний өдрөөс хойш.
  • 16 Онлайн
  • 718 Өнөөдөр
  • 1940 Өчигдөр
  • 9643 Долоо хоногт
  • 41109 Сүүлийн сард
  • 2038651 Нийт хандалт

Санал асуулга

Манай вэб сайт таны санаанд хэр нийцэж байна?
Нийт саналын тоо:  748

Facebook

Цаг агаар